Á degi íslenskrar tungu, 16. nóvember, er við hæfi að minna á mikilvægi íslensks fagmáls í heimi þar sem tækni, vísindi og atvinnulíf þróast hraðar en nokkru sinni fyrr. Staðlar gegna mikilvægu hlutverki í þeirri þróun, ekki aðeins með því að skilgreina kröfur og verklag heldur einnig með því að skapa sameiginlegan skilning á hugtökum og stuðla að samræmdri málnotkun.
Íslenskan hefur alla tíð verið í stöðugri þróun. Ný orð verða til, önnur breyta um merkingu og sum hverfa úr daglegu máli. Þessi þróun er eðlileg og nauðsynleg. Tungumál sem á að þjóna samfélagi þarf að geta tekið á móti nýjum hugmyndum, nýrri þekkingu og nýrri tækni.
En hvernig tryggjum við að íslenskan haldi í við þróunina?
Á hverjum degi verða til ný hugtök í alþjóðlegu samstarfi á sviði vísinda, tækni, umhverfismála og atvinnulífs. Hugtök á borð við artificial intelligence, traceability, interoperability og conformity assessment þurfa að eiga sér skýra merkingu þegar þau eru notuð í íslensku samfélagi.
Við tölum um gervigreind, rekjanleika, samvirkni og samræmismat. En það nægir ekki að finna íslensk orð. Við þurfum líka að tryggja að þau hafi skýra og samræmda merkingu.
Þar koma staðlar til sögunnar.
Staðlar snúast nefnilega ekki eingöngu um tæknilegar kröfur, öryggi eða gæðastjórnun. Í fjölmörgum stöðlum eru hugtök skilgreind með nákvæmum hætti til að tryggja að fyrirtæki, stofnanir, sérfræðingar og almenningur geti talað sama tungumál, í eiginlegri og óeiginlegri merkingu.
Sameiginleg hugtakanotkun auðveldar samskipti, dregur úr misskilningi og skapar traust. Hún er jafnframt mikilvæg forsenda þekkingarmiðlunar, menntunar og nýsköpunar.
Á tímum gervigreindar, stafrænnar umbreytingar og hraðrar tækniþróunar er mikilvægt að íslenskan verði ekki aðeins tungumál daglegs lífs heldur einnig tungumál sérfræðiþekkingar.
Ef við hættum að nota íslensku þegar rætt er um flókin viðfangsefni er hætta á að heilu þekkingarsviðin fjarlægist íslenskt málsamfélag. Það getur haft áhrif á aðgengi að þekkingu, þátttöku í faglegri umræðu og möguleika fólks til að starfa og mennta sig á eigin tungumáli.
Þess vegna skiptir máli að íslensk fyrirtæki, stjórnvöld, menntastofnanir og fagfélög hafi aðgang að skýrum íslenskum hugtökum og, eftir því sem kostur er, stöðlum á íslensku.
Þýðing staðla er þó meira en bein yfirfærsla orða úr einu tungumáli yfir á annað. Hún krefst fagþekkingar, nákvæmni og samræmis. Íslensk hugtök þurfa að endurspegla sömu merkingu og alþjóðlegar skilgreiningar, svo íslenskir notendur geti unnið eftir sömu viðmiðum og samstarfsaðilar þeirra erlendis.
Staðlaráð Íslands er þátttakandi í alþjóðlegu staðlastarfi og vinnur að því að íslenskt samfélag hafi aðgang að stöðlum sem styðja við gæði, öryggi, framfarir og samkeppnishæfni.
Hluti þess starfs felst í að stuðla að skýrri hugtakanotkun og gera alþjóðlega þekkingu aðgengilega á Íslandi. Með íslenskum þýðingum staðla, hugtakavinnu og þátttöku íslenskra sérfræðinga í staðlastarfi skapast tækifæri til að styrkja íslenskt fagmál og tryggja að það þróist samhliða nýjustu þekkingu.
Staðlastarf getur þannig verið mikilvægur vettvangur fyrir þróun íslenskrar tungu, ekki síst á þeim sviðum þar sem ný hugtök og nýjar aðferðir verða til.
Dagur íslenskrar tungu er haldinn hátíðlegur á fæðingardegi Jónasar Hallgrímssonar, sem lagði meðal annars mikilvægan skerf til íslenskrar nýyrðasmíði og þróunar vísindamáls.
Sú hugsjón á ekki síður erindi við okkur í dag.
Við þurfum að varðveita íslenskuna, en við þurfum líka að þróa hana. Hún verður að geta lýst þeirri veröld sem við lifum í og þeirri framtíð sem við erum að skapa.
Íslenskan á ekki að standa í stað á meðan heimurinn breytist. Hún á að þróast með honum.
Hjá Staðlaráði Íslands viljum við leggja okkar af mörkum til þess að íslenskan verði áfram lifandi tungumál þekkingar, tækni, vísinda og nýsköpunar.
Því framtíð íslenskunnar snýst ekki aðeins um að varðveita gömul orð. Hún snýst líka um að eiga orð yfir framtíðina.
Staðlaráð Íslands óskar landsmönnum gleðilegs dags íslenskrar tungu!