Evrópusambandið hefur tekið stórt skref í átt að samræmdri vottun kolefnisbindingar og samdráttar í losun frá jarðvegi. Nýjar evrópskar vottunaraðferðir ná meðal annars til endurheimtar votlendis, nýskógræktar og breyttrar landnýtingar. Alþjóðlegir staðlar gegna lykilhlutverki í kerfinu með því að tryggja samræmdar kröfur til þeirra aðila sem annast vottun og sannprófun.
Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins samþykkti í júlí þrjár nýjar vottunaraðferðir samkvæmt reglugerð ESB um kolefnisfjarlægingu og kolefnisbúskap, Carbon Removals and Carbon Farming Certification Framework (CRCF).
Markmiðið er að koma á sameiginlegum evrópskum reglum um hvernig hægt sé að mæla, sannreyna og votta kolefnisbindingu og samdrátt í losun gróðurhúsalofttegunda vegna tiltekinna aðgerða í landnýtingu.
Þetta er mikilvægt skref í þróun kolefnismarkaða þar sem áreiðanlegar mælingar, gagnsæi og trúverðugleiki hafa verið meðal helstu áskorana undanfarinna ára.
Nýju vottunaraðferðirnar taka til þriggja tegunda verkefna.
Í fyrsta lagi er um að ræða landbúnað og skógrækt á steinefnajarðvegi, þar sem breyttar aðferðir við landnýtingu geta aukið kolefnisbindingu eða dregið úr losun.
Í öðru lagi er um að ræða endurheimt votlendis, mólendis og annars lífræns jarðvegs, meðal annars með því að hækka vatnsstöðu og draga þannig úr losun gróðurhúsalofttegunda.
Í þriðja lagi ná aðferðirnar til nýskógræktar þar sem kolefni er bundið í trjám og öðrum gróðri.
Auk loftslagsáhrifa geta slíkar aðgerðir stuðlað að heilbrigðari jarðvegi, aukinni líffræðilegri fjölbreytni og meiri viðnámsþrótti vistkerfa gagnvart loftslagsbreytingum.
Einn mikilvægasti þáttur nýja kerfisins er hvernig alþjóðlegir staðlar eru nýttir til að tryggja hæfni, óhlutdrægni og trúverðugleika þeirra aðila sem annast vottun.
Í framkvæmdarreglugerð ESB 2025/2358, sem kveður á um starfsemi vottunarkerfa, vottunaraðila og úttektir, er beinlínis vísað til þriggja alþjóðlegra staðla:
Samkvæmt reglugerðinni skulu vottunaraðilar almennt vera faggiltir samkvæmt ÍST EN ISO/IEC 17065. Þegar þeir annast sannprófun þurfa þeir einnig að uppfylla viðeigandi kröfur ÍST EN ISO/IEC 17029 og ÍST EN ISO 14065.
Þetta þýðir að ekki nægir að fyrirtæki eða verkefnisaðili lýsi því yfir að tiltekið magn kolefnis hafi verið bundið. Til að fá vottun samkvæmt kerfinu þarf að fylgja skilgreindum mæliaðferðum og leggja fram gögn sem eru yfirfarin af þar til bærum og óháðum aðila.
Staðlarnir ákvarða ekki einir og sér hversu mikil kolefnisbinding á sér stað. Þeir leggja hins vegar mikilvægan grunn að því að hægt sé að treysta vottunarferlinu og bera niðurstöður saman.
Þróunin í Evrópu er sérstaklega áhugaverð fyrir Ísland þar sem endurheimt votlendis, skógrækt og kolefnisbinding hafa verið áberandi viðfangsefni í loftslagsumræðu undanfarinna ára.
Vaxandi áhersla er lögð á að hægt sé að sýna fram á raunverulegan loftslagsávinning slíkra verkefna og að mælingar, útreikningar og vottun byggist á traustum forsendum.
Nýju evrópsku vottunaraðferðirnar gætu því haft þýðingu fyrir framtíðarþróun kolefnisverkefna hér á landi, meðal annars með því að skapa skýrari viðmið um árangur, vöktun og sannprófun.
Mikilvægt er þó að greina á milli kolefnisbindingar og samdráttar í losun. Endurheimt framræsts votlendis getur til dæmis fyrst og fremst dregið úr áframhaldandi losun frá jarðvegi, án þess að það jafngildi endilega því að kolefni sé fjarlægt úr andrúmsloftinu. Nýja kerfið gerir ráð fyrir að þessi loftslagsáhrif séu metin sérstaklega.
Evrópuþingið hafnaði 20. október tillögu um að stöðva nýju vottunaraðferðirnar. Þær bíða þó enn lokaafgreiðslu í reglusetningarferlinu áður en þær geta tekið gildi. Grunnreglugerð CRCF er þegar í gildi en þátttaka í vottunarkerfinu er valfrjáls.
Með nýja kerfinu er stefnt að því að skapa sameiginlegan grundvöll fyrir verkefni sem stuðla að kolefnisbindingu og samdrætti í losun. Slíkt getur auðveldað fjármögnun loftslagsverkefna og styrkt traust á niðurstöðum þeirra.
Þróunin sýnir jafnframt hvernig alþjóðleg stöðlun getur stutt við nýjar lausnir í loftslagsmálum. Þegar fyrirtæki, stjórnvöld og fjárfestar þurfa að geta treyst mælingum og vottunum skipta samræmdar kröfur og óháð sannprófun verulegu máli.
