Alþjóðlegri atkvæðagreiðslu um drög að nýrri útgáfu ÍST EN ISO 45001 lauk 9. ágúst. Endurskoðunin er tímabær fyrir íslenskan vinnumarkað, þar sem tilkynnt vinnuslys snertu 0,9% starfandi fólks árið 2025 og ungt starfsfólk er í meiri hættu en eldra.
ÍST EN ISO 45001 fjallar um stjórnun heilbrigðis og öryggis á vinnustöðum. Staðallinn hjálpar fyrirtækjum og stofnunum að greina hættur, meta áhættu, skýra ábyrgð og fylgja umbótum eftir. Markmiðið er að vinnuvernd verði hluti af daglegum rekstri, en ekki aðeins viðbragð eftir að slys hefur orðið.
Nú stendur yfir fyrsta heildarendurskoðun staðalsins frá því hann kom út árið 2018. Drögin eru komin á formlegt alþjóðlegt umsagnar- og atkvæðastig, en niðurstaða atkvæðagreiðslunnar hefur ekki verið birt. Endanleg ný útgáfa er áætluð árið 2027.
Tölur Vinnueftirlitsins sýna hvers vegna kerfisbundnar forvarnir skipta máli. Árið 2025 lenti 0,9% starfandi fólks á Íslandi í vinnuslysi sem var tilkynnt til stofnunarinnar. Ungu starfsfólki er hættara en eldra við óhöpp og vinnuslys.
Vinnuvernd snýst þó ekki aðeins um hjálma, fallvarnir eða hlífar á vélum. Hún nær einnig til vinnuskipulags, álags, samskipta, þjálfunar og þess hvort starfsfólk geti bent á hættu án þess að óttast afleiðingar.
Hagnýtt gildi ISO 45001 felst meðal annars í að vinnustaðir:
Þetta getur verið sérstaklega mikilvægt þar sem nýtt og ungt starfsfólk kemur til starfa, tungumál og reynsla eru ólík eða verkefni breytast hratt.
Núgildandi staðall er aðgengilegur hér á landi sem ÍST EN ISO 45001 og hefur verið gefinn út í íslenskri þýðingu. Hann hentar skipulagsheildum af ólíkri stærð og gerð og má nýta án þess að sækja um vottun.
Staðall kemur ekki í stað laga, eftirlits eða virkrar öryggismenningar. Hann gefur hins vegar vinnustöðum sameiginlegt og rekjanlegt verklag til að finna hættur fyrr, læra af reynslunni og gera öryggi að sýnilegum hluta stjórnunar.
