Netið er orðið eitt helsta leiksvæði barna. Þar læra þau, tengjast, skapa og móta sjálfsmynd sína. Um leið er netið vettvangur þar sem áhættur eru raunverulegar, skaðlegt efni, neteinelti, misnotkun persónuupplýsinga og óviðeigandi samskipti. Spurningin er því ekki lengur hvort við eigum að vernda börn á netinu, heldur hvernig við gerum það á ábyrgan, skilvirkan og réttlátan hátt. Í nýlegri umfjöllun Alþjóðlegu rafstaðlasamtakanna (IEC) er þessari spurningu mætt af yfirvegun og alvöru, með staðla sem lykilverkfæri.
Kjarni málsins er sá að stafrænt umhverfi barna er ekki lengur jaðarfyrirbæri heldur grunnstoð í samfélagi sem byggir á tækni. Börn eru ekki eins og fullorðnir í þessu samhengi. Þau njóta sérstakrar verndar samkvæmt alþjóðlegum mannréttindasamningum og þurfa sértækar lausnir sem taka mið af þroska, skilningi og réttindum þeirra. Þessi vernd verður þó ekki tryggð með góðum vilja einum saman eða lauslegum tæknilausnum. Hún krefst skýrra viðmiða, sameiginlegs skilnings og traustra ramma, með öðrum orðum, staðla.
Í blogginu dregur IEC fram að hefðbundnar leiðir til aldursstaðfestingar á netinu, svo sem sjálfskráning eða einfaldar aldursspurningar, séu orðnar ófullnægjandi. Þær standast hvorki tæknilega né siðferðilega kröfur nútímans. Í staðinn er horft til fjölbreyttari aðferða, allt frá formlegri aldursstaðfestingu með traustum gögnum, yfir í aldursmat byggt á hegðun eða líffræðilegum vísbendingum. Slíkar lausnir kalla þó á mikla ábyrgð, sérstaklega þegar kemur að persónuvernd, gagnasöfnun og gagnsæi.
Þar kemur nýr alþjóðlegur staðall, ISO/IEC 27566, sterkur inn. Hann er hannaður til að skilgreina tæknilegar kröfur og leiðbeiningar fyrir aldursstaðfestingu og aldursmat í stafrænum þjónustum. Mikilvægi staðalsins felst ekki aðeins í tæknilegri nákvæmni heldur í því jafnvægi sem hann leitast við að ná milli verndar barna og virðingar fyrir friðhelgi einkalífs. Hann setur ramma um frammistöðu, áreiðanleika, gagnavernd og notendaupplifun, án þess að binda hendur nýsköpunar eða lagaumhverfa einstakra ríkja.
Þetta er lykilatriði. Staðlar af þessu tagi eru ekki tæknileg smáatriði heldur samfélagsleg yfirlýsing. Þeir segja: hér drögum við línu. Hér eru lágmarksviðmið sem við sættum okkur við í þágu barna. Um leið skapa þeir sameiginlegt tungumál fyrir stjórnvöld, fyrirtæki, þróunaraðila og eftirlitsaðila. Í heimi þar sem stafrænar þjónustur virða ekki landamæri er slíkt samræmi ekki munaður heldur nauðsyn.
Það sem einnig skín í gegn í umfjöllun IEC er sú afstaða að vernd barna á netinu sé ekki eingöngu tæknilegt eða lagalegt verkefni. Hún er siðferðilegt viðfangsefni. Hún snýst um traust, ábyrgð og framtíðarsýn. Staðlar gegna þar tvíþættu hlutverki: annars vegar sem tæknilegir innviðir og hins vegar sem siðferðilegur leiðarvísir. Þeir hjálpa okkur að hanna kerfi sem gera „rétta hlutinn“ að sjálfgefnum valkosti, ekki undantekningu.
Að lokum má segja að umfjöllun IEC minni okkur á einfaldan en mikilvægan sannleika: börn eiga rétt á öruggu stafrænu rými, rétt eins og þau eiga rétt á öruggum skólum, leikvöllum og samfélögum. Ef netið er orðið hluti af uppeldi, menntun og félagslífi barna, þá ber okkur skylda til að byggja það af sömu festu og ábyrgð. Þar eru staðlar ekki hindrun heldur undirstaða. Þeir eru ekki tæknilegt aukaatriði heldur hljóðlaus en öflug yfirlýsing um hvernig samfélag við viljum vera.
