Staðlamál

Um þessar mundir er að koma út 6. útgáfa staðalsins ÍST 30 Almennir útboðs- og samningsskilmálar um verkf-ramkvæmdir. Því er rétt að gera lítillega grein fyrir meginbreytingum frá fyrri útgáfu. Hér verður þó ekki gerð tilraun til að útlista einstaka breytingar eða efnisgreinar, enda hefur það þegar verið gert með kynningu endur-skoðunarinnar í umsagnarferli.

Samskiptareglur kaupenda og seljenda
ÍST 30 er væntanlega sá íslenski staðall sem einna mest er notaður. Hann var fyrst gefinn út 1969 og hefur verið endurskoðaður fjórum sinnum síðan, þ.e. 1979, 1988, 1997 og 2003. Þrátt fyrir þessa endurskoðun hefur meginhluti staðalsins staðið frá upphafi, sem sýnir að vel hefur verið vandað til hans og að notendur hafa verið tiltölulega ánægðir með innihald hans. ÍST 30 fjallar fyrst og fremst um samskiptareglur milli þeirra sem kaupa verk og þeirra sem selja verk og það er hinn markaði tilgangur með staðlinum. Vegna mikillar almennrar notkunar þarf staðallinn að vera skýr og framsetning eins einföld og unnt er. Staðallinn mun aldrei leysa öll mál sem upp koma milli verktaka og verkkaupa, en honum er samt ætlað það stóra hlutverk að kveða á um samskiptareglur milli aðila.

TS 135 Tækniforskrift fyrir einfaldan rafrænan reikning - NES umgjörð 4 var gefin út haustið 2009. Innleiðing á rafrænum reikningum byggð á tækni-forskriftinni hefur gengið vel. Af helstu aðilum sem taka við slíkum reikningum má nefna Fjársýslu ríkisins, Reykjavíkur-borg, fjölda sveitarfélaga, auk nokkurra fyrirtækja á almennum markaði. Fjöldi birgja þessara aðila er þegar farinn að senda þeim staðlaða reikninga og fjölgar hratt í þeim hópi.

Kostir rafrænna reikninga
Kostir rafrænna reikninga fyrir útgefendur og móttakendur eru þónokkrir.
Útgefendur reikninga geta með innleiðingu á rafrænum reikningi samkvæmt TS 135 boðið öllum viðskiptamönnum sínum upp á rafræna reikninga á stöðluðu formi. Þeir geta einnig nýtt sér samtengingu á skeyta- og prentþjónustum sem bjóðast á markaði. Þeir geta gefið út alla sína reikninga á stöðluðu rafrænu formi en látið síðan þjónustuaðila um að koma rafrænt til skila þeim reikningum sem hafa rafræna móttakendur, en prenta og pósta aðra. Þannig er útgáfuferli reikninganna einfaldað til mikilla muna.

Samnorrænn staðall sem fjallar um styrkflokkun á timbri fyrir mannvirki er kominn út á íslensku. Leitast var við að hafa staðalinn þannig að allir sem þekkja til efnistækni í timbri ættu auðvelt með að beita honum við flokkun.

Staðallinn heitir fullu nafni ÍST INSTA 142:2009 Norrænar reglur fyrir útlitsstyrkflokkun á timbri í burðarvirki.  Um er að ræða endurskoðaða útgáfu á stað-linum ÍST INSTA 142:1997.

Styrkflokkun og útlitsflokkun
Margar reglur eru til um flokkun á timbri, en slíkri flokkun má í stórum dráttum skipta upp í annars vegar útlitsflokkun og hins vegar styrkflokkun.

Alþjóðlegi staðladagurinn var 14. október. Af því tilefni sendu forystu-menn þriggja alþjóðlegra staðla-samtaka frá sér eftirfarandi ávarp.

Í nútímanum þurfum við að reiða okkur mjög á að hlutir virki eins og við ætlumst til
Þegar við tökum upp síma, þá göngum við út frá því að við getum hringt í hvaða annan síma sem vera skal á jörðu. Við gerum ráð fyrir að geta tengst við internetið og fengið þar fréttir og upplýsingar – strax. Þegar við verðum veik, treystum við á lækningatækin sem notuð eru til þess að hjúkra okkur. Þegar við keyrum bílinn okkar, þá treystum við því að vélin, stýrisbúnaðurinn og bremsukerfið og kerfið fyrir barnalæsingarnar séu áreiðanleg. Við göngum út frá því að við séum vernduð gagnvart rafmagnsbilunum og skaðlegum áhrifum mengunar.

Hópbílar og Hagvagnar fengu vottun samkvæmt ISO 14001 umhverfisstjórnunarstaðlinum árið 2004. Fyrirtækin tvö eru undir sama þaki. Annars vegar Hagvagnar, sem eru verktakar hjá Strætó bs, og hins vegar Hópbílar, sem eru meira í ferðaþjónustu og almennum akstri. Þar sem fyrirtækin samnýta aðstöðu, lá beinast við að innleiða vottað umhverfis-stjórnunarkerfi  fyrir þau bæði.

Hvetur til umbóta
ISO 14001 er krefjandi staðall og bindur fyrirtækin við ýmis regluverk. Ég vil raunar kalla þetta innleiðingu á rekstrarkerfi þar sem verklagsreglur kerfisins snerta ekki eingöngu mikilvæga umhverfisþætti heldur flestalla þætti rekstursins, svo sem þjálfun og fræðslu, viðhald og eftirfylgni, svo eitthvað sé nefnt.
Innleiðing á rekstrarkerfum gerir stjórnendur meðvitaðri um reksturinn og hvetur til stöðugra umbóta. Í dag eru Hópbílar og Hagvagnar að vinna í því að innleiða heilsu- og öryggisstaðalinn OHSAS 18001, sem fellur vel að umhverfisstjórnunarstaðlinum ISO 14001. ISO 14001 er í raun umhverfis- og öryggisstaðall þar sem hann lágmarkar umhverfisþætti sem eru hættulegir, og með OHSAS 18001 er gengið enn lengra í öryggismálefnum.

Landsstaðlastofnanir Íslands, Danmerkur og Noregs standa sameigin-lega að verkefni um staðla og aðgengi að stöðlum. Á Íslandi er verkefnið unnið í samvinnu Staðlaráðs og Samtaka iðnaðarins undir heitinu „Betra aðgengi að stöðlum“.

Undir lok síðasta árs tóku gildi ís-lenskir þjóðarviðaukar við evrópska þol-hönnunarstaðla, Eurocodes. Á sama tíma tók gildi breyting á íslenskri byggingar-reglugerð, sem kveður á um að öll þolhönnun mannvirkja á Íslandi skuli uppfylla kröfur evrópskra þolhönnunar-staðla ásamt íslenskum þjóðarviðaukum.

Þjóðarviðaukar fyrir brúarstaðla
Íslensku þjóðarviðaukarnir eru samtals 58 að tölu. Viðaukarnir voru allir gefnir út í fyrstu atrennu, að undanskildum þeim sem eiga við brúarstaðlana, sem svo eru nefndir. Þeir viðaukar munu taka gildi nú í nóvember. Brúarstaðlarnir eru þessir:

• ST EN 1991-2 Eurocode 1: Actions on structures - Part 2: Traffic loads on bridges
• ÍST EN 1992-2 Eurocode 2 – Hönnun steinsteypuvirkja – Steyptar brýr – Hönnun og útfærslureglur
• ÍST EN 1993-2 Eurocode 3 - Hönnun stálvirkja - Hluti 2: Stálbrýr
• ÍST EN 1994-2 Eurocode 4 – Hönnun samsettra virkja úr stáli og steinsteypu – Hluti 2: Almennar reglur og reglur fyrir brýr
• ÍST EN 1995-2 Eurocode 5: Hönnun timburvirkja - Hluti 2: Brýr
  

Með tilkomu þjóðarviðaukanna voru felldir úr gildi íslensku forstaðlarnir um þolhönnun (FS ENV), sem og danska staðlasettið ásamt íslenskum sérákvæðum. Frá og með 23. desember sl. var óheimilt að nota þá staðla.

Út er komin í íslenskri þýðingu 3. útgáfa hinnar sívinsælu bókar, ISO 9001 fyrir lítil fyrirtæki - Leiðsögn. Með bókinni geta fyrirtæki notið leiðsagnar manna sem áttu stærstan þátt í gerð ISO 9000 gæðastjórnunarstaðlanna og gerst þekkja hvernig taka á upp gæða-stjórnunarkerfi byggt á ISO 9001:2008. 
Bókin er nákvæm leiðsögn um kröfurnar í ISO 9001 og ómetanlegt stuðningsefni við kjarnastaðlana fjóra í ISO 9000 röðinni; ISO 9000, 9001, 9004 og 19011. 

„Orka er ekki lengur tæknilegt málefni heldur málefni sem varðar stjórnun og snertir grundvallaratriði, og rétti tíminn til þess að fást við það er núna.“

Þessi orð lét framkvæmdastjóri alþjóðlegu staðlasamtakanna ISO falla á ráðstefnu nýlega, þar sem útgáfa staðalsins ISO 50001 var formlega kynnt. Staðallinn verður að íslenskum staðli í byrjun næsta árs og mun þá væntanlega heita fullu nafni ÍST EN ISO 50001 Orkustjórnunarkerfi – Kröfur ásamt leiðbeiningum um notkun.

Norræni nýsköpunarsjóðurinn og Staðlaráð Íslands eru að hrinda af stað verkefni um orkustjórnun í litlum og meðalstórum fyrirtækjum. Einnig koma að verkefninu staðlastofnanir í Noregi og Danmörku. Gróðurhús, bakarí og pren-t-smiðjur eru hvött sérstaklega til þess að taka þátt í verkefninu.

Ætlunin er að þróa hagnýt verkfæri í samvinnu við einstök fyrirtæki til að ná fram orkusparnaði með orkustjórnun. Fyrirtækin taka þátt í vinnuhópi þar sem þau fá ráðgjöf og fræðslu sér að kostnaðarlausu. Afrakstur verkefnisins verður gerður opinber þannig að reynslan af því geti nýst öðrum fyrirtækjum.